Zgoda kontrahenta na faktoring i zakaz cesji — czy dłużnik musi się zgodzić?

Zgoda kontrahenta na faktoring zwykle nie jest potrzebna do przeniesienia prawa do zapłaty. Wyjątkiem są ograniczenia wynikające z ustawy, umowy lub charakteru zobowiązania. Sprawdź je, zanim przekażesz fakturę firmie finansującej, czyli faktorowi.

Czy zgoda kontrahenta na faktoring jest konieczna?

Przeniesienie prawa do zapłaty na inny podmiot to cesja wierzytelności, nazywana też przelewem. Cesja wierzytelności bez zgody dłużnika jest co do zasady możliwa.

W tym układzie Twój klient jest dłużnikiem, ponieważ ma zapłacić fakturę. To określenie nie oznacza, że spóźnia się z płatnością. W faktoringu prawo do zapłaty przejmuje firma finansująca Twoje należności.

Oddziel zgodę klienta od przekazania mu informacji o zmianie odbiorcy płatności.

Faktoring cichy pozwala finansować należności bez zawiadamiania klienta. Ograniczenia z ustawy, umowy i właściwości zobowiązania obowiązują niezależnie od tego, czy klient wie o cesji.

Przy umownym wymogu zgody jej brak może oznaczać bezskuteczność przelewu, czyli brak zamierzonego skutku. Jeśli klient nie został zawiadomiony i nie wiedział o przelewie, zapłata Tobie jest skuteczna także wobec faktora (Kodeks cywilny, art. 512). Ustal więc z faktorem, jak rozliczysz pieniądze otrzymane bezpośrednio od klienta.

Kiedy cesja jest niedopuszczalna?

Cesję mogą ograniczać ustawa, umowa albo charakter zobowiązania (Kodeks cywilny, art. 509 § 1). Sam brak zakazu na fakturze nie kończy sprawdzania dokumentów.

Ograniczenia mają różne źródła:

• Ustawa — szczególny przepis może wymagać zgody na zmianę wierzyciela.
• Umowa — strony mogą zastrzec zakaz przelewu, czyli cesji, lub uzależnić go od zgody klienta.
• Charakter zobowiązania — cesji może sprzeciwiać się „właściwość zobowiązania”, jak określa to przepis.

Umowny zakaz cesji bywa nazywany pactum de non cedendo. W praktyce oznacza zapis ograniczający przekazanie prawa do zapłaty innemu podmiotowi.

W zamówieniach publicznych zamawiający może zastrzec zakaz cesji praw lub przejęcia długów na rzecz podmiotów spoza postępowania, szerzej niż wynikałoby z art. 514.

Odrębny wątek dotyczy wykonawcy, na rzecz którego dokonano cesji praw lub przejęcia długów od podmiotu spoza postępowania. Zamawiający nie może udzielić mu zamówienia, co potwierdziła Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku KIO 4838/24 z 3.02.2025. Podstawą są art. 16 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 2 nowego Prawa zamówień publicznych.

Zobacz: faktoring samorządowy.

Czynność mająca na celu zmianę wierzyciela samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (SP ZOZ) wymaga zgody podmiotu tworzącego. To wymóg ustawowy, nie umowny; zgodę wydaje podmiot tworzący po zasięgnięciu opinii kierownika zakładu (ustawa o działalności leczniczej, art. 54 ust. 5). Czynność dokonana z naruszeniem tych wymogów, w tym bez zgody, jest nieważna (ust. 6).

Zobacz: faktoring dla branży medycznej.

Jak wykryć zakaz cesji w umowie?

Szukaj zapisów o przenoszeniu należności, praw z umowy i zmianie wierzyciela. Zakaz może być opisany bez użycia słowa „cesja”.

Przejrzyj cały zestaw dokumentów, na których opiera się sprzedaż. Wzmianka o zakazie to po prostu zapis o tym ograniczeniu na dokumencie.

Jak może brzmieć zakaz cesji wierzytelności?

Przykładowy zapis zakazu cesji w umowie może wyglądać tak:

„Dostawca może przenieść wierzytelności wynikające z umowy wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody zamawiającego”.

To tylko przykład, nie gotowa klauzula. Słowa „wyłącznie” i „pisemnej zgody” wskazują warunek przeniesienia należności. Przeczytaj też ewentualne wyjątki od zakazu.

Jeśli działasz jako podwykonawca, przejrzyj także warunki konkretnego zlecenia. Kwestie branżowe opisuje faktoring dla firm budowlanych.

Co się stanie, gdy przekażesz fakturę mimo zakazu cesji?

Cesja bez zgody wymaganej umową może pozostawać bezskuteczna, czyli nie wywoływać jeszcze zamierzonego skutku. Przy opisanym wyżej ustawowym wymogu dotyczącym SP ZOZ skutek jest inny: czynność naruszająca wymogi jest nieważna.

Sąd Najwyższy wyjaśnił skutki umownego wymogu zgody w wyroku z 24.10.2018, II CSK 622/17. Gdy klient definitywnie odmówi zgody, czynność wcześniej nieskuteczna staje się nieważna.

Późniejsza zgoda klienta może nadać cesji skuteczność. Bezpieczniej uzyskać potrzebne potwierdzenie przed uruchomieniem finansowania.

Przed podpisaniem umowy z faktorem ustal:

• kto sprawdza skuteczność przelewu;
• jakie oświadczenia składasz o zakazach cesji;
• co nastąpi, jeśli klient odmówi zgody;
• czy umowa przewiduje wtedy zwrot finansowania lub dodatkowe koszty.

Czy brak zakazu na fakturze rozwiązuje problem?

Brak wzmianki na fakturze może mieć znaczenie, ale wymaga sprawdzenia całej sytuacji. Szczególna ochrona nabywcy dotyczy wierzytelności potwierdzonej pismem.

Przy wierzytelności stwierdzonej pismem zakaz wiąże nabywcę, jeśli pismo zawiera wzmiankę lub nabywca znał zakaz przy przelewie (Kodeks cywilny, art. 514). Gdy wzmianki brakuje, a nabywca nie znał zakazu, przepis chroni nabywcę wierzytelności stwierdzonej pismem.

Liczy się rzeczywista wiedza nabywcy w chwili przelewu, nie to, że mógł poznać zakaz (wyrok z 5.04.2006, I CSK 189/05). Jeśli wierzytelności nie stwierdzono pismem, nabywca nie ma tej ochrony, nawet gdy nie znał zakazu.

Faktura może być takim pismem, gdy klient zaakceptował jej treść, w tym brak zapisu o zakazie. Tak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z 6.07.2005, III CZP 40/05.

Osobna kwestia dotyczy sytuacji, gdy tę samą należność potwierdza kilka dokumentów. Liczy się wtedy dokument, którym sprzedawca faktycznie wykazał nabywcy istnienie należności (wyrok z 19.06.2009, V CSK 461/08).

Przekaż faktorowi komplet dokumentów, zamiast samodzielnie oceniać skutki pustego pola na fakturze. Pozwoli to ustalić, czy potrzebna jest zgoda klienta.

Jak negocjować usunięcie zakazu cesji?

Zaproponuj klientowi konkretny wyjątek od zakazu, jeśli nie chce usunąć go w całości. Łatwiej rozmawiać o wskazanym faktorze i określonych należnościach niż o dowolnej zmianie wierzyciela.

Zapytaj, czego klient chce uniknąć. Następnie przedstaw rozwiązanie odpowiadające na te obawy:

Wyjaśnij, że potrzebujesz finansowania bieżącej działalności, a nie zmiany warunków wykonania usługi. Ustal też, jak powiadomisz klienta, na jaki rachunek ma płacić.

Najwygodniej poruszyć ten temat przed podpisaniem umowy handlowej. Przy działającej współpracy zacznij od osoby odpowiedzialnej za zakupy lub rozliczenia.

Co powinna zawierać prośba o zgodę na faktoring?

Prośba powinna wskazywać klienta, faktora oraz należności objęte planowanym przelewem. Powinna też jasno odnosić się do zakazu zawartego w umowie.

Przygotuj:

• dane Twojej firmy i kontrahenta;
• pełną nazwę faktora;
• oznaczenie umowy z klientem;
• zapis ograniczający cesję;
• listę faktur lub opis przyszłych należności;
• zakres zgody, o którą prosisz;
• proponowany sposób potwierdzenia zgody.

Wzór prośby o zgodę na faktoring

Poniższy tekst pokazuje układ prośby. Uzupełnij go zgodnie z dokumentami Twojej firmy.

Prosimy o zgodę na przeniesienie na {nazwa faktora} praw do zapłaty za faktury z umowy {oznaczenie umowy}.

Prośba dotyczy {lista faktur lub opis przyszłych należności}. Prosimy o wyłączenie zakazu cesji w tym zakresie oraz potwierdzenie zgody w formie wymaganej umową.

Nasza firma nadal będzie wykonywać obowiązki wobec Państwa. Prosimy o wskazanie osoby uprawnionej do podpisania zgody.

Odpowiedź klienta powinna wyraźnie potwierdzać zgodę. Samo potwierdzenie odbioru nie wystarczy. Sprawdź też, czy zgoda obejmuje właściwego faktora i cały potrzebny zakres należności.

Zgoda klienta nie zastępuje dokumentu przenoszącego prawo do zapłaty. Treść umowy cesji opisuje poradnik umowa cesji wierzytelności.

Co oznacza kwota cesji?

Kwota cesji to wartość należności objętej przeniesieniem na faktora. Może różnić się od kwoty, którą faktor wypłaci Ci na początku.

Pierwsza wypłata to zaliczka, czyli część finansowanej należności. Jej wysokość i potrącane opłaty ustal z faktorem.

Przykład (liczby poglądowe):

Zakładamy fakturę na 20 000 zł brutto z terminem płatności 30 dni. Cesja obejmuje całą należność, a zaliczka wynosi 90%. Opłata za cały okres wynosi 1% kwoty faktury i pomniejsza pierwszą wypłatę.

Dla uproszczenia pomijamy podatki od usługi i inne opłaty. Klient płaci całą fakturę w terminie.

W tym przykładzie zgoda obejmuje należność 20 000 zł, a nie pierwszą wypłatę 17 800 zł. Dlatego w prośbie o zgodę wskazuj należność, nie samą zaliczkę.

RODO w faktoringu — czy możesz przekazać dane kontrahenta?

Zgoda na cesję to nie to samo co podstawa do przekazania danych osobowych. Przekazuj tylko dane potrzebne do oceny i obsługi należności. Ustal z faktorem, jaka podstawa prawna dotyczy Waszego przypadku.

Przygotuj kopie bez zbędnych danych prywatnych i załączników niezwiązanych z finansowaniem. Uzgodnij z faktorem, które elementy dokumentów muszą pozostać widoczne.

Najczęściej zadawane pytania