Forfaiting — co to jest, jak działa i kiedy się go stosuje

Forfaiting to wykup należności z odroczonym terminem płatności, zwykle eksportowych, bez regresu. Oznacza to przejęcie przez nabywcę ryzyka, że klient nie zapłaci. Twoja firma otrzymuje wcześniej pieniądze, pomniejszone o koszt usługi.

Co to jest forfaiting?

Forfaiting polega na sprzedaży prawa do przyszłej zapłaty, czyli wierzytelności. Jej nabywca — forfaiter — wypłaca pieniądze wcześniej, po potrąceniu kosztów.

Regres to możliwość żądania zwrotu wypłaconych pieniędzy, gdy klient nie płaci. Wykup bez regresu przenosi to ryzyko na forfaitera w zakresie określonym w umowie.

Według Ewy Weronis (Uniwersytet Gdański, 2013) forfaiting to zakup odpowiednio zabezpieczonych należności terminowych, głównie eksportowych, bez regresu. Nabywcą jest najczęściej bank; najpierw powstaje umowa handlowa, a forfaiting finansuje jej skutki.

Reguły Międzynarodowej Izby Handlowej (ICC), URF 800, definiują forfaiting jako sprzedaż i zakup prawa do zapłaty bez regresu. Obowiązują od 1 stycznia 2013 r.; stosuje się je tylko wtedy, gdy strony wyraźnie je wskażą.

Erste Bank Polska S.A. (dawniej Santander Bank Polska S.A.) opisuje wykup eksportowych należności z odroczoną zapłatą.

Zabezpieczeniem jest akredytywa dostępna w banku, czyli zobowiązanie banku do zapłaty. Może nim być też weksel — formalny dokument zapłaty — z poręczeniem akceptowanego banku. Wypłatę pomniejszają odsetki.

Faktoring zwykle dotyczy krótszych terminów płatności niż forfaiting; faktoring pełny również obejmuje przejęcie określonego ryzyka braku zapłaty. Szczegóły różnic opisuje porównanie faktoring a forfaiting.

Na czym polega forfaiting?

W forfaitingu uzgadniasz sprzedaż należności, przekazujesz wymagane dokumenty i otrzymujesz cenę wykupu. Klient spłaca zobowiązanie w ustalonym terminie, zgodnie z instrukcją płatności.

Jakie cechy ma forfaiting?

Według zestawienia Weronis (2013) forfaiting ma następujące cechy:

• Dotyczy zwykle jednej, dokładnie określonej należności.
• Nie obejmuje usług dodatkowych, poza forfaitingiem rozszerzonym.
• Zwykle nie wymaga powiadomienia dłużnika, zwłaszcza przy zabezpieczeniu wekslami.
• Finansuje 100% wartości należności; wypłatę pomniejszają koszty.
• Minimalna transakcja przy terminie do roku wynosiła 80–100 tys. USD. Powyżej roku było to 0,5–5 mln USD.

Według literatury przywołanej przez Weronis (2013) okres finansowania wynosił od 6 miesięcy do 10 lat. To historyczny opis, nie aktualne progi ofert. Konkretny bank ustala warunki indywidualnie.

Jak przebiega transakcja krok po kroku?

Zanim obiecasz klientowi długi termin, uzgodnij z forfaiterem warunki wykupu.

• Przedstaw kontrakt. Podaj przedmiot dostawy, walutę, harmonogram płatności i dane klienta.
• Uzgodnij zabezpieczenie. Sprawdź, jaki dokument i bank zaakceptuje forfaiter.
• Poproś o wycenę. Ustal cenę wykupu, opłaty i ważność oferty.
• Wykonaj dostawę i zbierz dokumenty. Potwierdź spełnienie warunków wypłaty.
• Przekaż prawa do należności. Sposób przekazania ustal z forfaiterem.
• Odbierz pieniądze. Porównaj przelew z rozliczeniem kosztów.

Przykład z akredytywą:

Rzeczpospolita (2016) opisuje akredytywę z płatnością odroczoną przykładowo o sześć miesięcy. Po zatwierdzeniu zgodnych dokumentów eksporter sprzedaje swojemu bankowi wierzytelność za cenę pomniejszoną o prowizje i odsetki dyskontowe. Otrzymaną kwotę może od razu przewalutować po bieżącym kursie.

Bank przejmuje ryzyko bez regresu, bo ma zobowiązanie banku, który otworzył akredytywę.

Czym jest forfaiting importowy?

Według Weronis (2013) polskie banki oferowały też forfaiting importowy: dyskonto własnej akredytywy przez bank, który ją otworzył. Importer zyskiwał odroczenie płatności, a eksporter mógł otrzymać pieniądze wcześniej, bez kosztu potwierdzenia akredytywy.

Jakie dokumenty są potrzebne do forfaitingu?

Dokumenty muszą potwierdzać należność i spełniać warunki wykupu uzgodnione z forfaiterem.

Akredytywa dokumentowa to nieodwołalne zobowiązanie banku importera do zapłaty po przedstawieniu dokumentów zgodnych z jej warunkami.

Reguły ICC UCP 600 obowiązują od 1 lipca 2007 r.; dotyczą tylko akredytyw, które się na nie powołują. Po złożeniu zgodnych dokumentów bank otwierający musi zapłacić w terminie. Ten obowiązek trwa także wtedy, gdy wyznaczony bank przyjął zobowiązanie odroczonej zapłaty, lecz nie zapłacił.

Bank wyznaczony, który przyjął zobowiązanie odroczonej zapłaty, może je wcześniej spłacić lub wykupić.

Poproś o zamkniętą listę wymaganych dokumentów.

Co powinna zawierać umowa forfaitingu?

Umowa forfaitingu powinna określać cenę wykupu, warunki wypłaty i zakres przejętego ryzyka. Zadbaj też o opis sytuacji, w których odpowiadasz wobec nabywcy.

Sprawdź przede wszystkim:

• jakie należności sprzedajesz;
• czy cena wykupu jest ostateczna;
• kiedy forfaiter może odmówić wypłaty;
• jakie dokumenty masz przekazać;
• kto płaci za zabezpieczenia i obsługę bankową;
• jak rozliczysz zmianę terminu płatności;
• jakie prawo i sposób rozstrzygania sporów wskazuje umowa.

Jak przenieść prawo do zapłaty?

Przekazanie prawa do zapłaty innej osobie to cesja wierzytelności.

Możesz przenieść należność bez zgody klienta, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, umowa lub charakter zobowiązania (Kodeks cywilny, art. 509). Na nabywcę przechodzą też związane z należnością prawa, w tym roszczenie o zaległe odsetki.

W kontrakcie handlowym szukaj ograniczeń cesji. Jeśli klient zapłaci Tobie, zanim zawiadomisz go o cesji, ta zapłata jest skuteczna wobec nabywcy. Wyjątek: klient już wiedział o cesji (art. 512).

Weronis (2013) wskazuje, że w forfaitingu zwykle nie powiadamia się dłużnika, zwłaszcza przy wekslach. To, czy i jak zawiadomić klienta, ustal na podstawie dokumentu oraz umowy z forfaiterem.

Za co odpowiadasz mimo braku regresu?

Przy cesji odpowiadasz za to, że sprzedawana należność Ci przysługuje (art. 516). Za wypłacalność dłużnika w chwili cesji odpowiadasz tylko wtedy, gdy przyjmiesz taką odpowiedzialność.

Reguły ICC URF 800 (2013), jeśli strony je wskażą, przewidują odpowiedzialność za wady należności i oszustwo dotyczące roszczenia lub transakcji. Dotyczy to też nieujawnionych przed zawarciem transakcji okoliczności mogących wpłynąć na istnienie roszczenia w terminie płatności, o których Twoja firma wiedziała lub powinna była wiedzieć.

To ogólne wyjaśnienie, nie indywidualna porada prawna. Warunki konkretnej umowy potwierdź z doradcą prawnym.

Ile kosztuje forfaiting i jak oblicza się dyskonto?

Koszt forfaitingu obejmuje przede wszystkim dyskonto oraz uzgodnione prowizje i opłaty. Dyskonto to kwota potrącana za wcześniejszą wypłatę pieniędzy.

Na cenę wpływają czas do spłaty, waluta, zabezpieczenie oraz ryzyko klienta i banku. Poproś o kwotę, którą rzeczywiście otrzymasz na rachunek.

Jak wyceniały to banki (dane historyczne):

Weronis (2013), za opisem z 2007 r., podaje składniki ceny w BRE Banku S.A.: koszt pieniądza, marżę za ryzyko i prowizję administracyjną. Koszt pieniądza opierano na LIBOR lub IRS, stawkach właściwych dla waluty i okresu. Prowizja od wartości każdego dokumentu wynosiła przykładowo 0,5%.

Za blokadę limitu podczas produkcji doliczano prowizję od kwoty limitu i faktycznej liczby dni.

Weronis (2013) podaje też opłaty Citibanku Handlowego z 2012 r.: 1% prowizji od umowy ramowej i indywidualnie negocjowaną marżę. Dodatkowo naliczano 0,35% kwoty weksla, minimum 200 zł od każdego weksla.

To historyczne ilustracje struktury opłat. Dzisiejsze warunki bank ustala indywidualnie.

W prostym modelu rachunek wygląda tak:

Dyskonto = kwota należności × roczna stopa dyskonta × okres do spłaty wyrażony w latach

Sposób liczenia i przyjętą liczbę dni w roku sprawdź w ofercie. Przy ratach poproś o osobne rozliczenie każdej płatności.

Zobacz też: faktoring dyskontowy.

Jak wygląda przykładowe rozliczenie?

Przykład (liczby poglądowe):

Twoja firma sprzedaje należność eksportową. Przyjmujemy prosty model dyskonta, bez dodatkowych kosztów zabezpieczeń i wymiany waluty.

Dyskonto:

100 000 EUR × 6% rocznie × 2 lata = 12 000 EUR

Prowizja:

100 000 EUR × 0,5% = 500 EUR

Łączny koszt:

12 000 EUR + 500 EUR = 12 500 EUR

Kwota wypłacona Twojej firmie:

100 000 EUR − 12 500 EUR = 87 500 EUR

To przykład obliczeń, a nie stawki dostępne na rynku.

Przykład z Rzeczpospolitej (2016):

Rzeczpospolita (2016) podaje odsetki 875 zł przy stopie 7%, należności 100 tys. zł i 45 dniach do zapłaty. Eksporter otrzymuje 99 125 zł, bez uwzględnienia marż i prowizji. Odsetki zależą od stopy dyskonta i liczby dni do zapłaty.

Kiedy forfaiting ma sens i jakie ma wady oraz zalety?

Forfaiting może pomóc, gdy klient potrzebuje długiego terminu, a Ty chcesz wcześniej rozliczyć sprzedaż. Decyzję oprzyj na marży kontraktu, koszcie wykupu i dostępności zabezpieczeń.

Według Weronis (2013) banki uznawały forfaiting za stosunkowo drogie finansowanie eksportu, co ograniczało liczbę transakcji.

Polskie banki, inaczej niż instytucje międzynarodowe, nie publikowały „country list”. To listy krajów z maksymalnym okresem finansowania. Indywidualne warunki utrudniały dostęp do usługi.

Kto oferuje forfaiting w Polsce i jaką rolę pełni KUKE?

O forfaiting w Polsce pytaj banki zajmujące się finansowaniem handlu zagranicznego. W zapytaniu przyda się opis kontraktu, waluta, harmonogram spłat, kraj klienta i proponowane zabezpieczenie.

Według Weronis (2013) liczba banków oferujących forfaiting spadła z 14 w 2000 r. do 8 w 2012 r.. Przyczyną były fuzje i przejęcia.

Erste Bank Polska deklaruje finansowanie do 100% należności z odroczeniem zapłaty do 1 roku. Usługa nie wchodzi w limit zaangażowania kredytowego klienta. Potrzebne jest konto firmowe w walucie należności lub w złotych.

Przy akredytywie klient potrzebuje też limitu komercyjnego na bank otwierający lub potwierdzający akredytywę. Oferta Erste i literatura przywołana przez Weronis (2013) podają różne zakresy terminów.

Bank, który kupuje należność, to nie ubezpieczyciel. Bank kupujący należność wypłaca cenę wykupu.

Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE S.A.) wspiera eksport przez ubezpieczenia i gwarancje. Opisuje to jej sprawozdanie za 2023 r..

KUKE deklaruje ubezpieczenie forfaitingu dla banków, nie eksporterów. Chroni średnio- i długoterminowe należności wykupione od zagranicznych dłużników, do 100% ich wartości. Wypłatę odszkodowania gwarantuje Skarb Państwa.

Należności muszą istnieć, być bezsporne i wolne od protestów osób trzecich, czyli kwestionowania przez inne osoby. Dotyczą sprzedaży towarów lub usług zagranicznym dłużnikom z terminem płatności co najmniej 2 lat. Wykup musi nastąpić najpóźniej 7 dni przed terminem pierwszej ubezpieczonej płatności.

Stawki składki są zharmonizowane z systemem stawek Konsensusu OECD.

Według Weronis (2013) Program KUKE Forfaiting ruszył w 2007 r.. Pierwszej ochrony udzielono w 2011 r.; autorka oceniła zainteresowanie w 2012 r. jako niewielkie.

Zapytaj bank, czy Twoja transakcja może korzystać z ochrony KUKE.

Przy bieżących fakturach zagranicznych alternatywą jest faktoring międzynarodowy.

Najczęściej zadawane pytania